Utrecht kano

Kanokaart van Utrecht:

Het ontstaan van Bijleveld en Heycop

Naar Kanokaart van Harmelen, Bijleveld- en Gagelroute, Kanokaart van Utrecht


Op mijn zoektocht naar nieuwe kanoroutes, vond ik de Bijleveld bij Harmelen. Zie Kanoroute Harmelen. Toen ik verder zocht ontdekte ik dat tussen Kockengen en Wilnis ook een watergang is met dezelfde naam, en daar, bij Wilnis, zijn ook twee bestaande kanoroutes die over de Bijleveld gaan. Deze heb ik inmiddels ook gevaren, gefotografeerd en beschreven: Bijleveld en Gagelroute. Maar deze twee Bijlevelden zijn niet met elkaar verbonden. Hoe zit dat?

Om dit toe te lichten heb ik onderstaande kaart gemaakt: bijleveld heycop © basiskaart: OpenStreetMap
Kanoroute Harmelen Bijleveld- en Gagelroute

Omstreeks 1300 waren ten zuiden van de Leidse Rijn al diverse polders waaronder de polders Bijleveld en Heycop. Deze staan op bovenstaande kaart aangeduid. Aanvankelijk werd het water van deze polders geloosd op de Hollandsche IJssel, maar dit gaf steeds meer problemen i.v.m. de verzanding van de Hollandsche IJssel. Deze rivier kon al het water niet meer voldoende afvoeren.

In 1385 kreeg de polder Heycop toestemming van de bischop van Utrecht om het water uit de polder af te voeren naar de Vecht. Om het water via de Leidse Rijn (verderop Oude Rijn) af te voeren lijkt geografisch gezien veel logischer, maar daarvoor kreeg de polder geen toestemming. Ook de Rijn kampte met capaciteitsproblemen. Het water werd wel geloosd op de Leidse Rijn, maar kwam niet verder dan de (in 1959 afgebroken) Heldam. Vanaf daar kon het water via bestaande watergangen tot de Breudijk stromen. Vanaf Breudijk werd een nieuwe watergang gegraven tot aan Kockengen, en van daaruit oostwaarts tot aan Breukelen aan de Vecht. Het eerste stuk vanaf de Leidse Rijn heet nu nog Heycop. Het middelste stuk vanaf de Breudijk tot halverwege Kockengen is al lang gedempt. Vanaf Kockengen heet de watergang nu Groot Heijcop. De nieuwe watergang werd al snel ook een scheepvaartroute tussen de Vecht en de Rijn, tot 1940.

De polder Bijleveld had dezelfde problemen als polder Heycop. Lozen op de Hollandsche IJssel kon niet meer, en afvoeren via de Oude Rijn mocht niet. In 1413 kreeg polder Bijleveld toestemming van de graaf van Holland om het water op de Amstel te lozen. Het water uit de polder werd op de Leidsche Rijn geloosd. De Haanwijkerdam voorkwam dat het water verder de Oude Rijn af zou gaan. Via een oude zijtak van de Rijn (de huidige Bijleveld bij Harmelen) kwam het water tot aan de Breudijk. Van daaruit werd paralel aan de bestaande Heycop een nieuw kanaal gegraven tot de plek waar de Heycop oostwaarts gaat, en vervolgens werd het nieuwe kanaal verder gegraven tot aan de huidige polder Groot-Mijdrecht. Deze polder stond toen grotendeels onder water. Aan de andere kant, bij Waverveen, ging het kanaal verder tot aan Nessersluis aan de Amstel. Deze waterloop werd de Bijleveld genoemd, en werd al snel ook voor transport over water gebruikt tussen de Amstel en de Rijn. In 1877 is de polder Groot-Mijdrecht droog gelegd, en moest de scheepvaart over de ringvaart eromheen.

Waarom twee parallelle kanalen tot net voorbij Kockengen? Polder Heycop viel onder Utrecht, en het water daarvandaan mocht niet naar de Amstel. Polder Bijleveld viel onder het bestuur van Holland, en dat water mocht niet naar de Vecht. Om deze reden zijn de twee waterlopen volledig gescheiden gegraven, met een dam ertussen. De grens tussen Utrecht en Holland lag precies tussen de twee kanalen. Ook in de huidige Bijleveld ter hoogte van de Breudijk op het beginpunt van de twee parallelle kanalen heeft een dam in de Bijleveld gelegen om het water van de twee polders gescheiden te houden. Op deze plek is nu nog een korte zijtak van de Bijleveld te zien, waar vroeger de twee kanalen begonnen. Rond 1968 is een groot stuk tot halverwege Kockengen gedempt.

Bronnen:
Duizend jaar waterbeheer in de Stichtse Rijnlanden
Canon van Nederland: Heycop en Bijleveld
Wikiwand: Heldam
Waterschap Amstel Gooi en Vecht: Kanaal Bijleveld
Wikipedia: Waterschap Heycop
Topo tijdreis Als je van oude en nieuwe kaarten houdt, is dit een hele mooie site!


Peter Kuiper
Voor reacties en aanvullingen:

Kanos