Kanoroute Eiland van Schalkwijk

Het Eiland van Schalkwijk is een oase van rust, dunbevolkt, omgeven door het stedelijk gebied van de provincie Utrecht even ten zuiden van de stad Utrecht; grootte ongeveer 3300 ha. Omgeven door water: de Lek, het Amsterdam-Rijnkanaal en het Lekkanaal.

De Schalkwijkse wetering is de centrale watergang in dit gebied en werd al gegraven in het begin van de 12e eeuw, in opdracht van bisschop Godebald van Utrecht (besluit in 1122). Met de aanleg van de Schalkwijkse wetering kon de moerasachtige wildernis in dit gebied ontwaterd en ontgonnen worden. Godebald is ook degene die het gebied van de Kromme Rijn heeft laten ontginnen en de Vaartsche Rijn van Utrecht naar de Lek heeft laten graven. Hij was dus duidelijk meer dan alleen een kerkelijke leider.

Deze kanoroute is in het verleden ontwikkeld door de gemeente Houten in nauwe samenwerking met de horeca, hoogheemraadschap HDSR, staatsbosbeheer, TKBN en KV De IJsselstreek. Met dank aan Marten de la Vieter voor zijn advies.

Direct naar (1) Kanoverhuur Hajé, (2) Verdronken Bos, (3) Hoek Inundatiekanaal en Schalkwijkse Wetering, (4) Fort Werk aan de Korte Uitweg, (5) Lunet aan de Snel, (6) Polder Blokhoven (7) St. Michaëlkerk, (8) Brink Schalkwijk, (9) Kasteeltuin Jonkheer Ram, (10) Ridderhofstad Vuylcop,

Godebald © basiskaart: OpenStreetMap

PDF: Klik hier om deze kanoroute als pdf te openen en evt. af te drukken.

GPX: Klik hier om deze route als gpx te downloaden en in navigatie-apps te gebruiken.

400 jaar geleden: Schalckwijck en
De Schalckwijcker Waterijng

Lengte: 5.6 km. tot 17.8 km.
Als je alleen het rondje vaart langs de punten 4, 6, 7, 10 en terug naar 4, dan ben je 5.6 km. onderweg.
Als je langs alle punten vaart, dan heb je een mooie dagtocht van bijna 18 km. Bijna elke andere afstand die je kunt bedenken is ook mogelijk.

Overdragen:
Overdragen is alleen 3x nodig op het traject langs punt 6 (Polder Blokhoven). Als je alleen bent, dan heb je hier wel een kanokarretje nodig. Als je niet wilt overdragen, dan kun je natuurlijk omvaren door opnieuw langs punt 3 te gaan, maar dat maakt de route minder gevarieerd en minder interessant.

Start:
Je kunt deze route op diverse punten beginnen. Als je met je eigen kano of kajak komt, dan kun je beginnen bij één van de volgende punten:

Punt 1, Restaurant Hajé - TOP De Linielanding. Adres: Waterliniedok 1, 3433 NV Nieuwegein. A27 afslag 28. Telefoon: 088-523 00 00. Openingstijden: elke dag van 10:00 tot 21:00. Links naast de ingang is een deur die tijdens openingsuren toegang geeft tot het achterterrein waar de kanosteiger is. Op deze deur staat "Privé terrein", maar deze mag wel gebruikt worden om met je eigen kano naar het water te gaan.

Punt 5, Lunet aan de Snel. Hier is een ruime parkeerplaats en je hoeft geen weg over te steken. De loopafstand naar het instappunt is wel iets groter dan bij de Brink in Schalkwijk. De auto-route hier naartoe gaat over de smalle Lekdijk, met veel fietsers als het mooi weer is. Zie detail-kaart hieronder voor de looproute.

Punt 8, Brink Schalkwijk. Vlakbij is de parkeerplaats van een officiële TOP (Toeristisch Overstap Punt), naast het Pannenkoekenrestaurant. Adres: Provincialeweg 1, 3998 JE Schalkwijk. Zie detail-kaart hieronder voor de looproute.

Looproute punt 5, Lunet aan de Snel, 250 meter

Looproute punt 8, Brink Schalkwijk, 140 meter

Kanoverhuur:
Als je een kano wilt huren, dan kun je starten bij een kanoverhuurbedrijf op één van de volgende punten:

Kanoverhuur Hajé (TOP De Linielanding), bij punt 1:
Adres: Waterliniedok 1, 3433 NV Nieuwegein. A27 afslag 28. Telefoon: 088-523 00 00. Openingstijden: elke dag van 10:00 tot 21:00. Zie www.haje.nu/nieuws/ontdek-de-waterlinie-per-kano

Fort Werk aan de Korte Uitweg, bij punt 4:
Fort WKU verhuurt ook kano's. Adres: Lange Uitweg 42A, 3999 WL Tull en 't Waal.
Telefoon: 030 634 21 99. Zie www.fortwku.nl/belevenissen-op-het-fort

Horeca:
Op meerdere plekken kun je onderweg iets eten of iets drinken:

Restaurant Hajé (www.haje.nu/restaurant-nieuwegein) bij punt 1 op de kaart. Restaurant, cafetaria en kanoverhuur, met een mooi terras aan het water. Adres: Waterliniedok 1, 3433 NV Nieuwegein. A27 afslag 28. Telefoon: 088 523 00 11

Fort WKU (www.fortwku.nl) bij punt 4 op de kaart. Theehuis, mini-camping, kanoverhuur en diverse activiteiten op het fort. Adres: Lange Uitweg 42A, 3999 WL Tull en 't Waal. Telefoon: 030 634 21 99

Restaurant Jonkheer De Ram (schalkwijk.jonkheer-deram.nl) bij punt 7 op de kaart. Eigen kanosteiger voor de deur. Adres: Jonkheer Ramweg 22, 3998 JR Schalkwijk. Telefoon: 030 636 8583.

Pand Pannenkoek (www.pandpannenkoek.nl) te Schalkwijk bij punt 8 op de kaart. Adres: Provincialeweg 1, 3998 JE Schalkwijk (U). Telefoon: 030 760 43 93

Route:

1: Restaurant Hajé: Ga vanaf de kanosteiger linksaf de Waalsewetering af tot het einde. Ga hier rechtsaf de Schalkwijkse Wetering op. Op dit traject kunnen in de zomer veel waterplanten groeien. In het voor- en naseizoen heb je hier minder last van. Ga door tot aan de kanosteiger van punt 2 (Verdronken Bos) aan je rechterhand.

2: Verdronken Bos: Hier kun je even uitstappen en een korte wandeling maken over het vlonderpad. Vervolg je weg over de Schalkwijkse Wetering tot aan punt 5 (Hoek Inundatiekanaal en Schalkwijkse Wetering).

3: Hoek Inundatiekanaal en Schalkwijkse Wetering: Vaar rechtsaf het Inundatiekanaal op tot aan het fort. Het Inundatiekanaal gaat achterlangs het fort. De kanosteiger aan de linkerkant van het Inundatiekanaal aldaar is punt 4.

4: Fort Werk aan de Korte Uitweg: Je kunt aan de voorkant van het fort, naast de brug van het fort, even uitstappen. Daar is ook een kanosteiger. Op het fort is ook horeca aanwezig. Vervolg je weg over het Inundatiekanaal tot de kanosteiger van Lunet aan de Snel op het einde van het kanaal. Dit is punt 5 (Lunet aan de Snel).

5: Lunet aan de Snel: Vaar terug tot aan punt 4 (de kanosteiger achter fort WKU) en ga het water uit. Hier is een stuw. Aan de andere kant van de stuw is weer een kanosteiger waar je het water weer in gaat. Deze sloot gaat door de polder Blokhoven. Bij de volgende stuw is een kanosteiger. Dit is punt 6 (Polder Blokhoven).

6: Polder Blokhoven: Vanaf de kanosteiger aan de andere kant van de stuw ga je rechtsaf. Even verder voor een bruggetje gaat een sloot naar links, onder een ander bruggetje door. Neem deze sloot en vaar zo recht af op de grote kerk van Schalkwijk. Op het einde moet je uitstappen, en nog zo'n 100 meter lopen tot aan de Schalkwijkse Wetering. Daar kom je aan bij punt 7 (St. Michaëlkerk)

7: St. Michaëlkerk: Ga bij de kanosteiger het water in, en vaar naar rechts de Schalkwijkse Wetering af, onder het spoor door, en dan nog een kleine 200 meter tot aan de kanosteiger van punt 8 (Brink Schalkwijk).

8: Brink Schalkwijk: Vaar terug, opnieuw onder het spoor door, en ga direct na het spoor linksaf. Na 200 meter kom je bij de kanosteiger van punt 9 (Kasteeltuin Jonkheer Ram).

9: Kasteeltuin Jonkheer Ram: Hier kun je even uitstappen en een rondwandeling maken door de kasteeltuin. Vaar terug richting Schalkwijk, en ga linksaf de Schalkwijkse Wetering op, passeer de St. Michaëkerk, en vaar verder tot Ridderhofstad Vuylcop. Dit is punt 10.

10: Ridderhofstad Vuylcop: Vaar verder de Schalkwijkse Wetering af, passeer het Verdronken Bos, ga door tot vlak voor een voetbrug die schuin over het water loopt. Even verder zie en hoor je de snelweg. Ga hier naar links de Waalsewetering op tot aan de kanosteiger (aan je rechterhand) van punt 1 (Kanoverhuur Hajé)

Naar de kaart

(1) Restaurant en Kanoverhuur Hajé - TOP De Linielanding - Waalse- en Schalkwijkse Wetering

De voorkant ligt aan de snelweg, maar de achterkant heeft uitzicht over de polder. Hier begint je kanotocht!

haje Uitzicht over de polder vanaf de kanosteiger bij Hajé aan de Waalsewetering

Paarden op een mistige ochtend langs de Schalkwijkse Wetering

schalkwijksewetering2 Onderweg over de Schalkwijkse Wetering op een warme dag - Foto: Marten de la Vieter

schalkwijksewetering2 Schalkwijkse Wetering met veel waterplanten in de zomer - Foto: Charles Füss

Op de weg naar Kanoverhuur Hajé vaar je richting deze windmolen

Naar de kaart

(2) Verdronken Bos

Tijdens de landinrichting is in de jaren 80 een bos aangelegd nabij het Elpad in Tull en 't Waal. Dit gebied functioneert nu als waterberging. Omdat de bomen niet tegen een hoge waterstand kunnen is het bos verdronken. Bij het Verdronken Bos is een kanosteiger aangelegd, zodat je hier eruit kunt en even rond kunt wandelen over een vlonderpad.

verdronkenbos Verdronken bos - Foto: Marten de la Vieter

verdronkenbos Foto: Charles Füss

kanosteigerverdronkenbos Kanosteiger bij het Verdronken Bos, met zitbankje! - Foto: Marten de la Vieter

Naar de kaart

(3) Hoek Inundatiekanaal en Schalkwijkse Wetering

Het Inundatiekanaal gegraven in 1870 loopt van Fort Honswijk tot de Schalkwijkse Wetering. Het is een gaaf en karakteristiek onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, en is een belangrijk voorbeeld van de laat-19e eeuwse krijgskunde. Het kanaal moest de onderwaterzetting (inundatie) ten zuiden en zuidoosten van Utrecht sneller laten verlopen.

hoekinundatiekanaal Nabij de hoek van het Inundatiekanaal en de Schalkwijkse Wetering is onderstaande brug - Foto: Charles Füss

bloesem Fruitbomen in het voorjaar, langs het Inundatiekanaal - Foto: Marten de la Vieter

schalkwijksewetering Peddelen in de Schalkwijkse Wetering - Foto: Marten de la Vieter

Varen op het Inundatiekanaal - Foto: Marten de la Vieter

inundatiekanaal2 Donkere wolkden boven het Inundatiekanaal - Foto: Marten de la Vieter

Naar de kaart

(4) Fort Werk aan de Korte Uitweg

Het Werk aan de Korte Uitweg is een onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en werd gebouwd tussen 1873 en 1879. Het maakt deel uit van de Stelling van Honswijk.

Het fort heeft een eigen steiger naast de toegangsbrug. Je kunt hier kano's huren, er is een theehuis en ook een mini-camping. Een fijne pauzeplek! fortwku Fort WKU

wku Nog een mooie foto van de kanosteiger - Foto: Marten de la Vieter

punt3steiger1 punt3steiger2

Kanosteiger achter het fort, en de kanosteiger aan de andere kant van de stuw ter plaatse met de watergang naar het inundatieveld Blokhoven

Naar de kaart

(5) Lunet aan de Snel

Het Lunet aan de Snel (aangelegd in 1845) is gelegen aan het veenriviertje De Snel. Het Lunet is een klein verdedigingswerk. Hier vanuit kon een aanval op Fort Honswijk vanuit het noordoosten worden weerstaan. Ook kon een gedeelte van de Lekdijk onder vuur worden genomen.

lunetaandesnel Kanosteiger bij Lunet aan de Snel in het Inundatiekanaal tijdens de opening in 2018 - Foto: Charles Füss

Naar de kaart

(6) Waterberging en Inundatieveld polder Blokhoven

De polder Blokhoven was als inundatieveld onderdeel van Nieuwe Hollandse Waterlinie. Dit betekent dat het hele gebied snel onder water gezet kon worden als de vijand in aantocht was. Voor verdediging van het land wordt dit middel niet meer gebruikt, maar in de zomerperiode wordt de polder nog steeds twee maal per maand onder water gezet, zodat bezoekers kunnen zien hoe dit in zijn werk ging.

Als waterbergingsgebied heeft polder Blokhoven wel een actieve rol. Om wateroverlast bij hevige regenval te voorkomen, wordt deze polder gebruikt voor tijdelijke opslag van oppervlaktewater.

Loopbrug over het inundatieveld. In de verte is links de stuw te zien - Foto: Charles Füss

inundatieveld2 Panorama over polder Blokhoven. In de verte is de kerk van Schalkwijk te zien waar de kanoroute vanaf hier naartoe gaat - Foto: Charles Füss

Man op paard in het inundatieveld

slootnaarkerk Vervolg van de route naar de St.Michaëlkerk

En recht op het doel af

De St.Michaëlkerk komt dichterbij - Foto: Marten de la Vieter

punt3steiger1 punt3steiger2

Kanosteigers, aan beide kanten van de stuw in het inundatieveld:

Naar de kaart

(7) St.Michaëlkerk

De grote katholieke St.Michaëlkerk van Schalkwijk, uit 1879, is een herkenningspunt in de wijde omtrek.

michaelkerk St.Michaëlkerk - Foto: Marten de la Vieter

Ongeveer dezelfde foto, maar een andere tijd in het jaar

restaurantram Een paar huizen van de kerk vandaan, richting de Brink, is restaurant Jonkheer de Ram. Voor de deur heeft dit restaurant, waar je ook alleen iets kan drinken, zijn eigen kanosteiger

restaurantram Nog een foto van de kanosteiger voor Restaurant Jonkheer de Ram, tijdens een eerdere tocht van de KVIJ - Foto: Charles Füss

punt3steiger2 punt3steiger1

Kanosteigers bij punt 7

Naar de kaart

(8) Brink Schalkwijk

De Brink is een klein historisch plein met o.a. de hervormde kerk. Deze kerk was oorspronkelijk katholiek, en gewijd aan St.-Michaël. De huidige St.Michaëlkerk is later bij punt 7 gebouwd. De bakstenen kerktoren bestaat uit twee delen. Het onderste deel is Laat Romaans (13e eeuw) en bestaat uit baksteen. Het bovenste deel is Laat Gotisch (16e eeuw).

Brink Bij de Brink is een kanosteiger. Schuin tegenover de Brink is Pand Pannenkoekenrestaurant met daarnaast een openbare parkeerplaats. Deze parkeerplaats is een TOP (Toeristisch Overstappunt). In het restaurant kunt u behalve eten ook alleen iets drinken.

brink2 Op het water bij de Brink - Foto: Marten de la Vieter

brink3 Zicht op de brug bij de Brink, met op de voorgrond "De Wasvrouw" (1998) van beeldend kunstenaar Roel Visser - Foto: Marten de la Vieter

Naar de kaart

(9) Kasteeltuin Jonkheer Ram

De (historische) Tuin van Jonkheer Ram aan de Spoorsloot ligt bij het terrein waar tot in de Middeleeuwen de ridderhofstad Schalkwijk stond. In een middeleeuwse tuin zoals deze gereconstrueerde tuin uit de tijd van Jonkheer Adriaen Ram (17e eeuw) speelden gebruiksdoelen (voedsel en geneeskrachtige planten) een grote rol. Een paar meter hoog frame geeft een impressie hoe het kasteel eruit gezien moet hebben.

Adriaen Ram was overtuigd katholiek, en dat was in zijn tijd verboden in Nederland. Hij richtte de ronde toren van zijn kasteel in als schuilkapel, voor zijn familie en voor de bevolking van Schalkwijk. Hij nam de katholieke priester Dirk Jacobszn van der Horst in dienst als huisonderwijzer, maar zijn werkelijke taak was het opdragen van de wekelijkse mis in het geheim. Dit heeft 16 jaar geduurd, totdat het gezag hier een einde aan maakte. In eerste instantie lukte dit niet. De ophaalbrug werd opgetrokken, en de bevolking van Schalkwijk joeg de soldaten weg met hooivorken. De priester kon vluchten naar Vianen met hulp van de bevolking. De maarschalk kwam nog dezelfde dag met meer manschappen terug. Het kasteel werd ingenomen, en Adriaen en zijn vrouw werden gevangen genomen en in Utrecht berecht. Zijn rechten als ambachtsheer werden vervallen verklaard, hij werd voor tien jaar uit het Sticht verbannen, de ronde toren moest afgebroken worden en de ophaalbrug moest vervangen worden door een vaste brug. Adriaen Ram vestigde zich in Vianen, en verkocht de ridderhofstad. Mede dankzij jonkheer Ram is een groot deel van de bevolking van Schalkwijk met trots katholiek gebleven.

Op het informatiebord bij de tuin van Jonkheer Ram staat meer informatie over het kasteel, de geschiedenis en de tuin.

kasteeltuin Impressie hoe het kasteel ooit geweest was

Kanosteiger in de Spoorsloot bij de Kasteeltuin Jonkheer Ram. Op achtergrond de Hervormde kerk van Schalkwijk

Op 1 november 1868 werd de spoorlijn geopend, die Utrecht met Den Bosch verbond. Deze spoorlijn liep ten oosten van de kern Houten en dwars door de kern Schalkwijk. Beide dorpen kregen een station. Al in 1871 kwam in Schalkwijk een spoorongeluk voor, waarbij één dode viel.

Naar de kaart

(10) Ridderhofstad Vuylcop

De huidige woontoren aan de Schalkwijkse Wetering is het laatste restant van het kasteel Vuylcoop dat waarschijnlijk gesticht werd door een lid van het sinds lang uitgestorven geslacht van de heren van Schalkwijk. Het vermoeden bestaat dat het huis rond 1300 gebouwd werd als een omgrachte woontoren met daarnaast een omgrachte voorburcht.

Ridderhofstad Vuylcop

Reacties op deze route:

28 augustus 2023:

Beste Peter,
Gisteren met 7 personen deze route naar Schalkwijk gevolgd door regen en onweer vanaf Haje. Was prachtig!
Wel een opmerking: de spoorsloot naar de tuinen van Jonkheer Ram is helaas vanaf de Schalkwijkse Wetering niet in te varen vanwege het vele riet wat er staat. Jammer! Geen idee wie daar de doorvaart beheert maar verder viel het reuze mee met waterplanten op de route. De medewerkster bij Haje was in eerste instantie ook niet erg bereidwillig maar gaf wel aanwijzingen om met een trailer via de parkeerplaats bij de steiger te komen waar ook de leveranciers hun spullen afleveren. Heel prettig.
Dank voor de mooie beschrijving!
Groet,Jan Derriks - KV Aquavite Almere

Ik ben benieuwd naar jouw ervaring! Stuur hiervoor een email naar onderstaand adres. Mocht je een mooie foto hebben die ik mag gebruiken (het liefst liggend formaat en vanaf het water gemaakt), dan ontvang ik die ook graag! Veel peddel-plezier!
Peter Kuiper